Książka zawiera 18 tekstów odnoszących się z jednej strony do postaw bohaterskich, a z drugiej do kolaborantów i różnorodnych negatywnych zachowań świadków wydarzeń. Jak napisała prof. Anna Zapalec: „Nie jest to lektura emocjonalnie łatwa, ale poruszająca do głębi, przynosząca również wiele pytań o człowieka i jego człowieczeństwo”. Prof. dr hab. Andrzej J. Szwarc w recenzji podkreślił, że „cenną wartością tekstów tworzących książkę jest obiektywne odniesienie się ich autorów do zróżnicowanych nieraz ocen kwalifikujących analizowane postawy i zachowania jako bohaterstwo zasługujące na uznanie, nieraz jako obojętność, nieraz jako naganną współpracę z wrogiem, jako kolaborację, względnie zdradę. Autorzy czynią to z uwzględnieniem różnych motywacji zdeterminowanych wieloma wewnętrznymi i zewnętrznymi okolicznościami, w jakich dokonywano wyboru określonych postaw i zachowań”.

Spis treści: I. OBOJĘTNOŚĆ I STRACH Anna WOLFF-POWĘSKA: Obojętność świadka. Deficyty pamięci zbiorowej Agnieszka HASKA: Od współpracy przez zdradę do kolaboracji. Kilka refleksji Lech M. NIJAKOWSKI: Nowy porządek, starzy kolaboranci Jolanta AMBROSEWICZ-JACOBS: Tabuizacja Ciemności. Napięcia pomiędzy pamięcią prywatną a publiczną Yaron Karol BECKER: Hannah Arendt: między kolaboracją a przetrwaniem II. HISTORIA I HISTORIE Eugeniusz Cezary KRÓL: Czy Polska miała swojego Quislinga? Robert SZUCHTA: „Kupcy wodni” Martyna GRĄDZKA-REJAK: Krakowscy Sprawiedliwi – stan badań i portret zbiorowy Maria MISZTAL: Stosunek mieszkańców Będzina i Sosnowca do osób pomagających Żydom w czasie ii wojny światowej Anna CZOCHER: Wybrane aspekty kontaktów Polek z Niemcami w okupowanym Krakowie III. CZAS ROZLICZEŃ, ROZLICZENIE CZASU Marcin OWSIŃSKI: Ludowa sprawiedliwość: 4 lipca 1946 roku w Gdańsku Joanna LUBECKA: Między sprawiedliwością a zemstą. Polityka władz Polski wobec volksdeutschów w latach 1944‒1950 Michał KOWALSKI: Józef Górski – kolaborant w cieniu Treblinki. Przypadek pewnego ziemianina Tomasz GLINIECKI: Zarzuty kontrwywiadu Armii Czerwonej wobec byłych więźniów KL Stutthof Anna SZWARC ZAJĄC: Piera Sonnino – historia ocalenia IV. KOSCIÓŁ A LUDOBÓJSTWO Arkadiusz STEMPIN: Postawa Piusa XII w czasie II wojny światowej. Sprzeciw czy kolaboracja? Alicja BARTUŚ: Kościół katolicki w Rwandzie i jego postawa podczas ludobójstwa EPILOG Anna KAMIŃSKA-MALANDAIN: Przekroczyć interesowność bycia w stronę bezinteresowności dobra – Lévinasowska koncepcja wrażliwości etycznej